विज्जा (विद्या) आणि चरण. याचा सोपा अर्थ “ज्यांच्याकडे श्रेष्ठ ज्ञान (विद्या) आहे आणि ज्यांचे आचरण (चरण) अत्यंत शुद्ध आहे, अशा गुणांनी युक्त” असा होतो. याचा सविस्तर अर्थ खालीलप्रमाणे समजून घेता येईल: १. विज्जा (विद्या – Knowledge/Wisdom) येथे ‘विज्जा’ म्हणजे केवळ पुस्तकी किंवा जगाचे व्यावहारिक ज्ञान नाही, तर श्रेष्ठ आत्मज्ञान आणि अंतिम सत्य जाणण्याचे ज्ञान होय….

सत्ता, नैतिकता आणि समतेचा मार्ग आजच्या धकाधकीच्या आणि सत्तास्पर्धेने व्यापलेल्या जागतिक राजकारणात जेव्हा आपण ‘शांतता’ आणि ‘न्याय’ या शब्दांचा उच्चार करतो, तेव्हा अडीच हजार वर्षांपूर्वीचे बुद्धांचे विचार आजही तितकेच मार्गदर्शक ठरतात. बुद्ध केवळ एक आध्यात्मिक गुरू नव्हते, तर ते एक महान सामाजिक क्रांतीकारक आणि राजकीय तत्ववेत्तेही होते. सत्तेचे स्वरूप आणि नैतिकता बौद्ध दर्शनानुसार, राजकारण हे…

वारांची नावे ग्रहांच्या नावावरून ठेवली गेली आहेत: काही महत्त्वाचे शब्द: टीप: बौद्ध परंपरेत ‘वेसाख’ (वैशाख) महिना अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो, कारण याच महिन्यात बुद्धांचा जन्म, संबोधी आणि महापरिनिब्बान झाले होते.

संपादकीय: आजचे आपले जग तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत जितके पुढे गेले आहे, तितकेच ते मानवी मूल्यांच्या बाबतीत मागे घसरत चालले आहे का? असा प्रश्न पडावा अशी सद्यस्थिती आहे. समाजात वाढणारी असमानता, हिंसा, द्वेष आणि अस्वस्थता यावर कायमस्वरूपी उपाय काय? हा विचार करताना अडीच हजार वर्षांपूर्वी तथागत गौतम बुद्धांनी दाखवलेला मार्ग आज सर्वाधिक प्रस्तुत आणि प्रभावी वाटतो. ‘त्रिपिटक…

पाली: Saṃyojana (संयोजन)👉 अर्थ: बंधन / गाठ / जे जीवाला संसाराशी बांधून ठेवते भगवान गौतम बुद्ध यांच्या शिकवणीत,ही १० मानसिक बंधने जीवाला जन्म-मरणाच्या चक्रात अडकवतात। 📜 दहा संयोजनांची यादी 🔹 पहिली ५ (ओरंबंधन — खालची बंधने) १. सक्कायदिट्ठी (Sakkāyadiṭṭhi)👉 “मी” हा देहच आहे अशी चुकीची समज २. विचिकिच्छा (Vicikicchā)👉 शंका (धर्म, बुद्ध, संघ यांच्यावर) ३….

पाली: Āsava (आसव / आश्रव) सरळ अर्थ:👉 मनात वाहणारी अशुद्ध प्रवृत्ती👉 जी जन्म-मृत्यूच्या चक्राला (संसाराला) टिकवून ठेवते 🌊 शब्दशः अर्थ “आश्रव” म्हणजे➡️ वाहणे / झिरपणे / ओघाने बाहेर पडणे जसे एखाद्या भांड्यातून हळूहळू द्रव गळतो,तसेच मनातून वासना, अज्ञान, आसक्ती सतत वाहत राहतात — त्यांनाच आश्रव म्हणतात। 🔥 बौद्ध तत्त्वज्ञानातील आश्रव भगवान गौतम बुद्ध यांनी आश्रवांनादुःखाचे…

पाली आणि मराठी भाषांतर ५. केसमुत्तिसुत्तं ६६. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा कोसलेसु चारिकं चरमानो महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं येन केसमुत्तं केसपुत्तं (सी॰ स्या॰ कं॰ पी॰) नाम कालामानं निगमो तदवसरि। अस्सोसुं खो केसमुत्तिया कालामा – ‘‘समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो केसमुत्तं अनुप्पत्तो। तं खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो –…

पाली भाषेतील महिने (द्वादस मासा) पाली साहित्यात आणि बौद्ध परंपरेत वापरले जाणारे महिने संस्कृतमधील महिन्यांशी मिळतेजुळते आहेत: क्र. पाली महिना मराठी महिना (साधारण काळ) १ चित्त (Citta) चैत्र (मार्च-एप्रिल) २ वेसाख (Vesākha) वैशाख (एप्रिल-मे) ३ जेठ (Jeṭṭha) ज्येष्ठ (मे-जून) ४ आसाळ्ह (Āsāḷha) आषाढ (जून-जुलै) ५ सावण (Sāvaṇa) श्रावण (जुलै-ऑगस्ट) ६ पोट्टपाद (Poṭṭhapāda) भाद्रपद (ऑगस्ट-सप्टेंबर) ७…

🙏“दूसरों की गलतियों को देखना आसान है,लेकिन अपनी गलतियों को देखना कठिन है।”— भगवान बुद्ध ✨ संदेश:हम अक्सर दूसरों की कमियों पर ध्यान देते हैं,लेकिन सच्ची बुद्धिमत्ता अपने भीतर झांकने में है।जब हम अपनी गलतियों को पहचानते हैं और सुधारते हैं,तभी हमारा वास्तविक विकास होता है। 🌿आज का संकल्प:✔️ मैं अपनी गलतियों को स्वीकार करूँगा✔️…

📜 पाली कालगणना : दिवस, महिने आणि ऋतू (अभिधानप्पदीपिका, गाथा ७४–८१) 🕰️ १. कालमापन पाली गाथा: घटिका सट्ठियहोरत्तो, पक्को ते दसपञ्च च। अर्थ:दिवस आणि रात्र मिळून ६० घटिका (घटी) असतात.एक पक्ष (पंधरवडा) = १५ दिवसांचा असतो। ते तु पुब्बापरा सुक्ककाळा, मासो तु ते दु वे। अर्थ:दोन प्रकारचे पक्ष असतात: 👉 १ महिना = २ पक्ष…